Định nghĩa Hội chứng đau thắt lưng

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Đau cột sống thắt lưng hay còn gọi là đau lưng vùng thấp

Là hội chứng do đau khu trú trong khoảng từ ngang mức L1 đến nếp lằn mông (có thể ở một bên hoặc cả hai bên).

Đây là một hội chứng xương khớp hay gặp nhất trong thực hành lâm sàng.

Khoảng 65-80% những người trưởng thành trong cộng đồng có đau cột sống thắt lưng (CSTL) cấp tính

Hoặc từng đợt một vài lần trong cuộc đời và khoảng 10% số này bị chuyển thành đau CSTL mạn tính.

NGUYÊN NHÂN

Đau cột sống thắt lưng do nguyên nhân cơ học

Nguyên nhân phổ biến do căng giãn cơ, dây chằng cạnh cột sống quá mức;

Thoái hóa đĩa đệm cột sống; thoát vị đĩa đệm CSTL;

Trượt thân đốt sống, dị dạng thân đốt sống (cùng hóa thắt lưng 5, thắt lưng hóa cùng 1…),

Loãng xương nguyên phát… Loại này diễn biến lành tính, chiếm 90% số trường hợp đau CSTL.

Đau cột sống thắt lưng do một bệnh toàn thân

Đau cột sống thắt lưng là triệu chứng của một trong các bệnh khớp mạn tính

Viêm cột sống dính khớp, viêm khớp dạng thấp, loãng xương

Hoặc tổn thương tại cột sống do nguyên nhân nhiễm khuẩn

Viêm đĩa đệm đốt sống do vi khuẩn lao hoặc vi khuẩn sinh mủ,do ung thư;

Do các nguyên nhân khác (sỏi thận, loét hành tá tràng, bệnh lý động mạch chủ bụng, u xơ tuyến tiền liệt…),

Tổn thương cột sống do chấn thương…

Chẩn đoán

Lâm sàng

Đau cột sống thắt lưng do nguyên nhân cơ học:

Đau CSTL do căng giãn dây chằng quá mức:

Đau xuất hiện đột ngột sau bê vật nặng, sau hoạt động sai tư thế (lao động chân tay kéo dài, đi guốc cao gót…)

Rung xóc do đi xe đường dài, sau nhiễm lạnh hoặc sau một cử động đột ngột.

Đau thường kèm theo co cứng khối cơ cạnh cột sống, tư thế cột sống bị lệch vẹo mất đường cong sinh lý,

Khi thầy thuốc ấn ngón tay dọc các mỏm gai sau hoặc vào khe liên đốt ở hai bên cột sống có thể xác định được điểm đau.

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng:

Thường có biểu hiện của đau thần kinh tọa.

Người bệnh đau lan từ cột sống thắt lưng lan xuống mông,

Phía sau ngoài đùi, mặt trước bên cẳng chân, mắt cá ngoài, qua mu chân tới ngón I nếu bị chèn ép ở L5.

Nếu tổn thương ở S1, đau lan xuống mặt sau đùi, cẳng chân, gân Achille, mắt cá ngoài qua bờ ngoài gan chân tới ngón
V.

Đôi khi có rối loạn cảm giác nông: cảm giác tê bì, kiến bò, kim châm…

Dấu hiệu giật dây chuông dương tính, dấu hiệu Lasegue dương tính.

Trường hợp có chèn ép nặng người bệnh có thể có rối loạn cơ tròn.

Phản xạ gân xương chi dưới thường giảm hoặc mất, có thể có teo cơ đùi và cẳng chân nếu đau kéo dài.

Đau cột sống thắt lưng do một bệnh toàn thân

Trong trường hợp Đau cột sống thắt lưng là triệu chứng của một bệnh toàn thân,

Người bệnh thường có các triệu chứng khác kèm theo như:

Sốt, dấu hiệu nhiễm trùng thường gặp do nguyên nhân nhiễm khuẩn;

Gầy, sút cân nhanh, đau ngày càng tăng, không đáp ứng với các thuốc chống viêm giảm đau thông thường

Là các triệu chứng gợi ý nguyên nhân của bệnh ung thư;

Trường hợp đau thắt lưng dữ dội ngày càng tăng kèm theo dấu hiệu sốc (shock), da xanh thiếu máu

Nên nghi ngờ phình tách động mạch chủ bụng…

Khi có dấu hiệu chỉ điểm của một bệnh toàn thân liên quan đến đau vùng thắt lưng,

Thầy thuốc cần hướng dẫn người bệnh đến các cơ sở chuyên khoa

Thực hiện các xét nghiệm, thăm dò chuyên sâu để tìm nguyên nhân.

Một số các trường hợp có nguyên nhân do tâm lý:

Dấu hiệu đau thắt lưng xuất hiện sau các stress do áp lực của tâm lý hoặc lao động thể lực quá sức,

Sau đó chuyển thành đau thắt lưng mạn tính dai dẳng.

Tuy nhiên, thầy thuốc cần loại trừ các bệnh thực thể gây đau thắt lưng

Trước khi chẩn đoán đau do nguyên nhân tâm lý.

Cận lâm sàng

Đau thắt lưng do nguyên nhân cơ học:

Các xét nghiệm

Phát hiện dấu hiệu viêm, bilan phospho – calci thường ở trong giới hạn bình thường.

Xquang thường quy

Đa số bình thường hoặc có thể gặp một trong các hình ảnh sau:

• Hình ảnh thoái hóa cột sống:

Hẹp các khe liên đốt, đặc xương ở mâm đốt sống, các gai xương ở thân đốt sống, đôi khi có trượt thân đốt sống.
• Hình ảnh loãng xương: đốt sống tăng thấu quang hoặc có lún xẹp.
• Có thể có các hình ảnh tổn thương thân đốt sống trong một số trường hợp đau thắt lưng

Do thuộc nhóm đau cột sống thắt lưng “triệu chứng” (ổ khuyết xương, vỡ thân đốt sống… ).

Chụp cộng hưởng từ cột sống thắt lưng:

Chỉ định khi có triệu chứng đau thần kinh tọa.

Chẩn đoán xác định và chẩn đoán nguyên nhân

Chẩn đoán xác định dựa vào triệu chứng lâm sàng.

Phải chẩn đoán nguyên nhân đau cột sống thắt lưng, và điều này không phải luôn dễ dàng

 − Đau tại vùng cột sống thắt lưng, kiểu cơ học (nghỉ ngơi có đỡ).
− Gần đây tình trạng toàn thân không thay đổi, không sốt, không có các rối loạn chức năng

Không có các biểu hiện đau vùng cột sống khác: lưng, cổ, sườn, khớp khác…
− Các xét nghiệm dấu hiệu viêm và bilan phospho-calci âm tính
− Xquang cột sống thắt lưng bình thường hoặc có các triệu chứng của thoái hóa.

Trường hợp có một hoặc càng nhiều các triệu chứng nêu trên bất thường,

Càng nghi ngờ đau cột sống thắt lưng “triệu chứng” và cần phải tìm nguyên nhân.

Tùy theo gợi ý nguyên nhân nào mà chỉ định các xét nghiệm tương ứng.

Điều trị

Điều trị theo nguyên nhân

Đau cột sống thắt lưng do nguyên nhân cơ học”.
− Kết hợp điều trị thuốc với các biện pháp phục hồi chức năng, luyện tập

Thay đổi lối sống nhằm bảo vệ cột sống thắt lưng.
− Không lạm dụng điều trị ngoại khoa,

đặc biệt đối với những trường hợp đau cột sống thắt lưng cấp hoặc bán cấp.

Điều trị cụ thể

Thường kết hợp các nhóm: thuốc chống viêm không steroid, thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ.

Điều trị nội khoa

Đau thắt lưng cấp tính:

+ Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs):
• Piroxicam
• Celecoxib

+ Paracetamol:
• Paracetamol:
• Paracetamol kết hợp với codein hoặc paracetamol kết hợp với tramadol

Các thuốc giãn cơ:

• Đường tiêm: tolperisone 100-200mg/24h chia 2 lần.
• Đường uống: tolperisone 150mg x 2-3 viên/24h hoặc eperisone: 50mg x 2-3 viên/24h.

Trường hợp đau có nguồn gốc thần kinh có thể kết hợp với một trong các thuốc giảm đau sau:

• Gabapentin:

• Pregabalin
+ Nằm nghỉ tại chỗ trên giường phẳng, đeo đai hỗ trợ vùng thắt lưng khi ngồi dậy hoặc đi lại vận động,

Chiếu đèn hồng ngoại hoặc điều trị điện xung, châm cứu kết hợp dùng thuốc.

Khi đỡ đau lưng có thể tăng dần mức độ hoạt động.

− Đau thắt lưng mạn tính:

+ Thuốc chống trầm cảm ba vòng (tricyclic antidepressant),

Chống lo âu: Amitriptylin: viên 25 mg .

Kéo dãn cột sống, bơi, thể dục nhẹ nhàng.

Điều chỉnh lối sống và thói quen làm việc, vận động để tránh gây đau tái phát.

Điều trị ngoại khoa

Chỉ định phẫu thuật cho các trường hợp đau thắt lưng do thoát vị đĩa đệm

Hoặc kèm trượt đốt sống đã được điều trị nội khoa tích cực trong ba tháng nhưng không đạt hiệu quả,

Đặc biệt đối với trường hợp đau nhiều, có dấu hiệu ép rễ nặng (teo cơ nhanh, rối loạn cơ tròn, rối loạn cảm giác).

Phòng bệnh

Tư vấn cho bệnh nhân hiểu rõ về bệnh và thực hiện các biện pháp tránh tái phát đau vùng thắt lưng:

Làm việc đúng tư thế, đặc biệt tư thế đúng khi mang vật nặng,

Tránh xoắn vặn vùng thắt lưng, nên bơi hàng tuần, tập luyện các động tác làm chắc khỏe cơ bụng, cơ lưng…